Minggu, 19 Januari 2020

Tembang macapat kinanthi

  •     BAB 1 Pendhidhikan Moral Kelas XII - Semester 1


         

  
                           TEMBANG MACAPAT


            Jenise tembang macapat ana 11, yaiku :

           1. Pocung
           2. Kinanthi
           3. Sinom
           4. Gambuh
           5. Dhandhanggula
           6. Maskumambag
           7. Pangkur
           8. Asmaradana
           9. Mijil
           10. Megatruh
           11. Durma


                                 KINANTHI

     Perangane serat wedhatama kang pungkasan, anggitane KGPAA mangkunegara IV yaiku pupuh kinanthi. Ing wulangan iki pupuh kinanthi mengko arep didhudhah banjur digathuk-gathukake karo kahanane bangsa Indonesia ing jaman saiki. Tembung kinanthi iku saka tembung kanthi oleh seselan in. Seselan in iki tegese padha karo ater-ater di-. Dadi, kinanthi tegese dikanthi, dituntun, digandheng, utawa diarahake.


A. Maca,nanggapi lan nitik guru gatra, lan guru lan guru wilangan teks Serat Wedhatama pupuh kinanthi


                                Kinanthi
               Marma den taberi kulup
               Angulah lantiping ati
               Rina wengi dwn anedya
               Pandak-panduking pambudi
               Mbengkas kahardaning driya
               Supadya dadya utami


■ Pupuh kinanthi ing Serat Wedhatama ngemot tembang cacahe 19 pada (bait). Sapada tembang kinanthi kiwa iki kawiwitan saka tembung marma tekan tembung utami
■ Guru gatra saben sapadane tembung Kinanthi ana 6 gatra utawa larik.
■ Guru lagune tembang Kianthi yaiku : u, i, a, i, a, lan i.
■ Guru wilangane tembang Kinanthi iku : 8, 8, 8, 8, 8, lan 8.
■ Supaya gampang dieling-eling, guru wilangan lan guru laguns tembang Kinanthi, biasane ditulis : 8u, 8i, 8a, 8i, 8a, lan 8i.



B. Mbedhah parangane Serat Wedhatama pupuh Kinanthi

     Kaya kang diandharake ing dhuwur, tembang Kinanthi iku dibangum saka larikan-larikan kang diarani guru gatra cacahe enem gatra. Gatra-gatra sajrone puohh Kinanthi kabeh ana aturane. Aturan iku gegayutan karo guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Jlentrehe kaya andharan ing ngisor iki.


C. Ngarang cakepan tembang kinanthi 

    Ngarang tembang kinanthi iku kudu manut aturane kang gumathok. Aturan kang gumathok iku kaya kang disebutake ing dhuwur, yaiku guru gatra, guru lagu, lan guru wilangan. Supaya bisa nulis cakepan tembang kinanthi, wiwitane kanthi gawe ukara bebas! Ukara bebas mau banjur dicocogake guru gatrane, guru wilangane, lan guru lagune. Carane nyocogake bisa kanthi ngowahi tembung-tembunge utawa ngowahi papane tembung. Cara-cara iku bisa kanthi tetimbangan purwakanthi swara, purwakanthi sastra, yogyaswara , baliswara, dasa nama,  tembung saroja , lan sapanunggale.



D. Tuladha Tembang Kinanthi Laras Slendro Pathet Sanga 


5         6         6         6         6         1         2        2
Pa     dha     gu      lang    en       ing     kal      bu


2         2         1         1         6        61         5         6
Ing   sas      mi       ta         a      mrih     lan     tip

5         6         1          1         1         1         1       61
A        ja        pi       jer      ma     ngan    ne     dra

5          5          5         5         2        2        32       1
Ka     pra      wi      ran    den      ka       es      thi

1          2         3         5         5         5         5        5
Pe       su      nen     sa        ri        ra       ni       ra

2           2        2         2         2        32        3       5
Ce      gah    dha     har      la       wan    gu   lin




Paugeran sajroning tembang macapat :
a. Guru gatra yaiku cacahe/jumlahe gatra (larik) saben sapada (bait)
b. Guru lagu yaiku dhong-dhinging/tibane swara ing pungkasane gatra
c. Guru wilangan yaiku cacahe wanda (suku kata) saben salarik/gatra



Paugerane ing tuladha tembang kinanthi laras slendro pathet sanga yaiku :

》 Guru Gatra        : ana 6 gatra/larik
》 Guru lagu          : u, i, a, i, a, lan i
》 Guru wilangan : 8, 8, 8, 8, 8, lan 8



Tegese :

▪︎ Padha kulina supaya prigel ing ati
▪︎ Ana pratandha bisa pinter
▪︎ Ora mung mangan lan turu
▪︎ Nglakoni opo kang dadi tujuanmu
▪︎ Awake dijaga temenan
▪︎ Ora mangan lan turu


Ngandung isi utawa ajaran-ajaran tentang :

a.) Ngasah perasaan kanggo nyingkirake hawa nafsu dadi manungsa sing mulya kanthi semedi saka wong akeh supaya entuk ketenangan ati lan jiwa
b.) Mesti waspada supaya bisa tansah ngerti alangan sajrone urip lan mesti ngilangi ing njero ati supaya bisa mlaku lurus nindakake kebecikan
c.) Ngilangke rasa cemburu, iri orak panas banget


            Kinanthi Laras Slendro Pathet Sanga

         Padha gulangen ing kalbu   (8 u)
         Ing sasmita amrih lantip      (8 i)
         Aja pijer mangan nendra     (8 a)
         Kaprawitan dem kaesthi      (8 i)
         Pasunen sariranira                (8 a)
         Cegah dhahar lawan guling (8 i)



 Tuladha :

                Kinanthi
    Rame-rame golek ilmu             (8 u)
    Kanggo pedomane urip            (8 i)
    Ning donya lan ning akhirat   (8 a)
    Dene ilmu dipahami                 (8 i)
    Mula akeh keuntungan            (8 a)
    Lan katentereman urip           (8 i)




Sumber :
Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Kelas XII SMA/SMK/MA



36 komentar:

  1. terimakasih sangat bermanfaat

    BalasHapus
  2. Siiip,, Wong jowo ojo nganti lali njawa ne

    BalasHapus
  3. Siiip,, Wong jowo ojo nganti lali njawa ne

    BalasHapus